यासाठी शेतकरी करतात मगरीची पूजा

शेतीला त्रास होऊ नये म्हणून पौष अमावस्येला केला जातो 'मानगे थापणे' विधी

धनश्री मणेरीकर | प्रतिनिधी

पणजी : गोवा म्हणजे फक्त समुद्रकिनारे नव्हे. तर त्याही पलिकडे जाऊन गोव्याची एक वेगळी ओळख सांगते येते. नैसर्गिक सौंदर्य, विपुल वन्यजीव आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारसा आणि पारंपरिक प्रथांचं ठिकाण म्हणजे गोवा. म्हणूनच गोव्याला कोकण काशी किंवा देवभूमी (देवभूमी) म्हणून ओळखलं जातं. गोव्याला सण, कर्मकांड आणि प्रथांचा समृद्ध आणि सर्जनशील वारसा आहे. हिंदू पुराणांनुसार देव प्रत्येक कणाकणात आहे. त्यामुळे गोव्यात प्रत्येक स्वरूपातील देवाची पूजा करणं हे सर्व सामान्य आहे. गोव्यातील अशीच एक विलक्षण प्रथा म्हणजे मगरीची उपासना. ‘मानगे थापणे.’

‘मानगे थापणे’ म्हणजे काय?

फोंडा तालुक्यातील अडुळशी, दुर्भाट आणि तळावली गावात खाजन शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांमध्ये खाजन शेतीला सुरुवात करण्यापूर्वी पौष अमावस्येला ‘मानगे थापणे’ हा विधी परंपरेनुसार केला जातो. मानगे म्हणजे मगर. खाजन शेती करताना मगरींपासून कोणता त्रास होऊ नये, यासाठी मातीपासून तयार केलेल्या मगरीच्या प्रतिकृतीची पूजा करण्याची परंपरा रुढ आहे. खाजन शेतात मच्छउत्पादन तसंच शेती करणारे या दिवशी खाजन शेतात ही पूजा करतात. ओहोटीवेळी खाजनबांधच्या आसपास असलेली चिकणमाती गोळा करतात. शिंपले, काठ्या तसंच अंड्यांचा उपयोग करून मगरीची प्रतिकृती तयार केली जाते. यानंतर हळद – कुंकू लावून तसंच नारळ व चुरमुऱ्यांचा नैवेद्य दाखवूनन प्रतिकृतीची पूजा केली जाते. स्थानिक भाषेत याला ‘मानगे थापणे’ म्हटलं जातं. मानगे या शब्दाचा अर्थ मगर असून ‘थापणे म्हणजे घडवणे.’ अडुळशी येथील देवाचेकातोर येथे बोरीच्या नवदुर्गा देवीच्या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या खाजन शेतात ही पूजा दरवर्षी होते. २४ शेतकरी ही खाजन शेती कसवतात. या पूजेत शेतकरी कुटुंबातील महिला सहभाग होत नाहीत.

म्हणून करतात मगरीची पूजा

‘मानगे थापणे’ हे परंपरागत एक देवकृत्य आहे. खाजन शेतात खाडीतील खारे पाणी आतबाहेर सोडण्यासाठी घालण्यात येणारा बांध हा अत्यंत महत्त्वाचा असतो. बांध फुटल्यास मगरीसारखे जीव फुटलेल्या बांधामागे शेतात येऊन पिकाची नासाडी करू शकतात. तसंच मगरीमुळे शेतकऱ्यांच्या जीवालाही हानी पोहोचू शकते. त्यासाठी मगरीला देवाचं स्थान देण्यात आलं. बांधाच्या ठिकाणीच मगरीची प्रतिकृती स्थापन करून तिचं पूजन केलं जातं व बांध तसंच शेतीचं रक्षण कर असं मागणं मागितलं जातं.

अशी तयार करतात मगरीची प्रतिकृती…

खाजन शेती करणारे वर्षांत सहा वेळा खाजन शेतीच्या ठिकाणी पूजापाठ करतात. शेतीसाठी जमीन खणताना, मळणी, पेरणी, कापणी प्रत्येकवेळी नारळ वाढून स्थळदेवतेला अर्घ्य वाहिले जाते. चिकण मातीपासून मगराची प्रतिकृती घडवणारे यासाठी बरीच मेहनत घेतात. मगरीचे टोकदार दात, धारधार नखं, अंगावरची खवले आदींसाठी छोट्या काठ्या, शिंपले, अंड्यांचा उपयोग केला जातो.

‘मानगे थापणे’ मागची मिथक कथा

श्री रामभक्त हनुमान माता सीतेच्या शोधात लंकेला गेल्यावर रावण पुत्र मेघनाद हनुमानला रावणाच्या दरबारात आणतो. तेव्हा रावण हनुमानच्या शेपटीला आग लावण्याचा आदेश देतो. त्यानंतर हनुमान जळत्या शेपटीने संपूर्ण लंका पेटवतो. आगीत जळलेल्या शेपटीमुळे हनुमानला तीव्र वेदना होतात. वेदना शांत करण्यासाठी तो समुद्राजवळ पोहचतो. त्यावेळी हनुमानाच्या घामाचा एक थेंब काठावरच्या एका मगरीच्या मुखात पडतो. त्यातून मगर गर्भवती होते व मगरध्वजचा जन्म होतो. मगरध्वजाची शक्ती पाहून रावण त्याला पाताळलोकचा व्दारपाल नियुक्त करतो. खाजन शेती करणारेही मगरीला मगरध्वज मानून तिची पूजा करतात. ‘मानगे थापणे’ हा मगरध्वजाला दिलेला मान असल्याचं या भागातील खाजन शेतकऱ्यांचं म्हणणं आहे.

ताज्या घडामोडी, अपडेट्स आणि तुमच्याशी निगडीत प्रत्येक गोष्ट मिळवा एका क्लिकवर! फेसबुक आणि ट्विटरवर आम्हाला फॉलो करा तसेच युट्युब, व्हाटसअप आणि टेलिग्रामवर सबस्क्राईब करायला विसरु नका.
error: Content is protected !!